İslami Esaslara Uygun Hisseler

Gelirinizi helal yöntemlerle arttırmak istiyorsunuz. Faizsiz gelir elde etmek için faiz, tahvil ve bonodan uzak durmaya karar verdiniz. Acaba borsa helal mi? Borsa İstanbul’dan faizsiz getiri sağlayacak helal hisse senedi alabilir miyiz?

Borsacı Bakışı ile Faizsiz Yatırım

Borsa yatırımcısı olarak uzun yıllar “İslami hisse“, “helal hisse“, “faiz getirisi olmayan hisse senetleri“, “faizsiz yatırım” gibi kavramları yabancı kaynakları da inceleyerek araştırdım. Bu konularda hassasiyeti olan yatırımcılar için 90’lı ve 2000’li yılların başına göre günümüzde yatırım yapmanın daha kolay olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü artık katılım endeksi var. Bu endekse seçilen hisseler, Borsa İstanbul’daki yüzlerce hisse arasından bir çeşit filtreleme ile seçilir. Bununla birlikte katılım endeksine hisse seçimi ile ilgili problem yaratabilecek bazı sorunlar ve tarafımızdan önerilen çözümler bu yazının sonunda dikkatinize sunulmuştur.

Katılım Endeksi ve İslama Uygun Hisseler

Türkiye’de katılım endeksine dahil olan şirketlerin islami esaslara göre faaliyet gösterdiği varsayılmaktadır. Bu endekse (daha doğrusu endekslere) dahil olan hisse senetleri ve bunların nasıl seçildiği şu adreste açıklanmıştır: http://www.katilimendeksi.org

İslami kurallara uygun hisse senetleri aranıyorsa öncelikle şirketin faaliyet alanları incelenmelidir. Gelirlerinin çoğunu aşağıdaki faaliyet alanlarından elde eden şirketlere yatırım yapılması uygun bulunmamıştır.

faize dayalı finans, ticaret, hizmet, aracılık,

alkollü içecek, kumar, şans oyunu,

domuz eti ve benzer gıda,

turizm, eğlence, basın, yayın, reklam,

tütün mamulleri, silah,

vadeli altın, gümüş ve döviz ticareti,

Bu alanlardaki ticaret zaten haram ticaret olarak görüldüğü için bunları temsil eden hisse senetleri bizi ilgilendirmemektedir. Bu noktadan sonraki yorumlarımız da İslam’a uygun alanlarda helal ticaretle meşgul olan şirketler ve onların hisse senetleriyle ilgilidir.

Faaliyet-dışı Gelirler ve Faizli Giderler

Faaliyet alanı uygun olan şirketlerin senetleri direkt olarak helal hisseler kategorisinde yer almaz. Günümüzde faizsiz geliri olmayan ya da borcu bulunmayan şirket nerdeyse yok gibidir. Faaliyet alanı uygun olan şirketlerin bilanço detaylarına bakılarak faaliyet-dışı gelirler ve faiz gelir/gider durumu incelenir.

İyi çalışan şirketler nakit biriktirirken yatırım yapanlar ya da faaliyetlerinde sorunlar olanların borçlarında artış olabilir. Bilançolarda bunlarla ilgili kısımlar incelenerek naktin ne kadarının vadeli mevduat (katılım bankaları dışındaki bankaların verdiği faiz) olarak saklandığı incelenmelidir. Aynı şekilde bankalardan alınan kısa ya da uzun vadeli finansal kredilerin miktarı ve faiz gideri, şirketin piyasa değeri ve elde ettiği gelirlerle orantılı/uyumlu olmalıdır.

Faaliyet alanı uygun da olsa elde ettiği gelirlerin çoğu faiz geliri ise o şirket helal hisse kategorisinde kabul edilmemektedir. Aynı şekilde yatırım yapma kaynaklı dahi olsa borçların faiz gideri, şirketin piyasa değerine göre yüksekse bu şirket islami hisse olarak kabul edilmeyebilir.

Finansal Oranlarla İlgili Kurallar

İslami esaslara uygun olan şirketlerin, aşağıda belirtilen finansal oranlara göre seçilebileceği belirtilmiştir:

– Şirketin toplam faizli kredilerinin, piyasa değerine oranı %30’dan az olmalıdır.

– Faiz getirili nakit ve menkul kıymetlerinin, piyasa değerine oranı %30’dan az olmalıdır.

– İslama uygun olmayan faaliyet alanlarından elde ettiği gelirlerinin toplam gelirlerine oranının %5’ten az olması gerekmektedir.

Katılım Endeksinin Sponsorları

Katılım endeksi için standartları belirleyen ve gerekli desteği veren kurumlar aşağıda listelenmiştir.

ALBARAKA TÜRK KATILIM BANKASI
KUVEYT TÜRK KATILIM BANKASI
TÜRKİYE FİNANS KATILIM BANKASI
VAKIF KATILIM

KATILIM 50 ENDEKSİNDE BULUNAN HİSSELER:

Aşağıdaki hisse senetleri, Borsa İstanbul’da (BİST) işlem gören hisse senetleri arasından seçilmiştir. Yukarda listelediğimiz koşulları sağladığı belirtilen bu hisseler helal hisse senetleri olarak görülebilir.

AKGUV Akdeniz Güvenlik Hizm.
AKSUE Aksu enerji
ALBRK Albaraka Türk
ALCAR Alarko Carrier
ALCTL Alcatel Lucent Teletaş
ALKIM Alkim Kimya
ASELS Aselsan
ATEKS Akın Tekstil
BIMAS Bim Mağazalar
BUCIM Bursa Çimento
CEMTS Çemtaş
DENCM Denizli Cam
DESPC Despec Bilgisayar
DGATE Datagate Bilgisayar
EGEEN Ege Endüstri
EGGUB Ege Gübre
EGSER Ege Seramik
EREGL Ereğli Demir Çelik
FLAP Flap Kongre Toplantı Hizm.
FMIZP Federal Mogul İzmit Piston
FROTO Ford Otosan
GOODY Good-Year
HLGYO Halk GMYO
IHEVA İhlas Ev Aletleri
IHLGM İhlas Gayrimenkul

ISDMR İskenderun Demir Çelik
JANTS Jantsa Jant Sanayi
KARTN Kartonsan
KERVT Kerevitaş
KFEIN Kafein Yazılım
KNFRT Konfrut Gıda
KONYA Konya Çimento
KRONT Kron Telekominikasyon
KRSTL Kristal Kola
LOGO Logo Yazılım
MAKTK Makina Takım
MAVI Mavi
METRO Metro Petrol ve Tesisleri
MIPAZ Milpa
ORGE Orge Enerji Elektrik
OZGYO Özderici GMYO
PAGYO Panora GMYO
PETUN Pınar Et Ve Un
SELEC Selçuk Ecza Deposu
TATGD Tat Gıda
TKNSA Teknosa İç Ve Dış Ticaret
TMSN Tümosan Motor ve Traktör
ULUSE Ulusoy elektrik
YATAS Yataş
YKGYO Yapı Kredi Koray GMYO

Helal Hisseler Endeksleri 3 Ayda Bir Güncellenir

Şirketlerin faaliyet alanları ve ekonomik durumları zaman zaman değişebilmektedir. Her çeyrekte bilançolar açıklandıktan sonra şirketler gözden geçirilmekte ve buna göre endeksten bazı şirketler çıkarılırken yenileri eklenebilmektedir. Faaliyet alanları İslam’a daha uygun hale gelebilir ya da tersi olabilir. Bazen ekonominin genel gidişatı sebebiyle faiz geliri ya da gideri artabilmekte ya da azalabilmektedir. Buna bağlı olarak katılım endeksine BİST’ten (Borsa İstanbul) yeni şirketler seçilebilmekte ya da katılım endeksindeki şirketlerden elenenler olabilmektedir.

Örneğin 2018 3. çeyrek dönemsel gözden geçirme çalışması sonucunda Katılım 50 Endeksi’nden AYGAZ, AKCNS, ERBOS, GENTS, PNSUT, VESBE, ANELE, AKMGY, BANVT, BFREN ve KUTPO çıkarılmıştı. Endekse TKNSA, AKGUV, ATEKS, MIPAZ, DESPC, DENCM, YKGYO, KNFRT, MAKTK, JANTS ve FMIZP ise seçilmişti.

Helal Hisse / İslami Hisse Seçimi ve Yatırım Anlayışı

Hisse senetlerinin seçimi kadar önemli bir başka kriter ise kişinin yatırım anlayışıdır. Bu şirketler teknik ve temel açıdan değerlendirilerek uygun yerden portföye eklendikten sonra iyi birer yatırımcı olunmalıdır. İslami açıdan baktığımızda da şirkete ortaklık önemli olacaktır. Bu sebeple saatlik veya günlük trader (kısa sürede bir sürü al-sat yapan kişi) mantığıyla hareket etmek, işi bir çeşit kumara çevirmek gibidir. Elbette ki sıkıntı yaratabilecek bir duruma girmemek için kısa vadeli işlemler yapılabilir. Ancak ortada bir sebep yokken sadece birkaç kademelik hareketleri hedefleyerek sürekli al-sat yapmak sakıncalı olabilir.

Trader (Saatlikçi ya da günlükçü) mantığı ne kadar uygundur?

Örneğin yukardaki listeden FROTO’yu (FORD OTOSAN) seçtik ve 53.10 liradan aldık. Birkaç saat içinde 53.25’ten satıp sonra düşmesini bekledik ve 53.10’dan tekrar aldık. Sonra tekrar birkaç kademe yukardan sattık. Bunu defalarca yaparak para kazanmak mümkün olsa da burda yapılan iş, şirkete ortak olarak hisse senedi vasıtasıyla şirketin değerinden ya da gelirlerinden pay almak olmuyor. Ya da bir gayrimenkul almak gibi hisse senedini almış olmuyoruz.

Fiktif İşlemler Yaparak Hisse Fiyatları ile Oynamak

Borsada manipülatörler fiktif dediğimiz karşılıklı işlemlerle hisse fiyatlarını kontrol altında tutabilmektedirler. Konu detaylı olmakla birlikte burda yapılanı kısaca aynı ya da ilişkili kişilerin kendi kendilerinden hisse almaları ya da kendilerine hisse satmaları olarak tanımlayabiliriz. Aynı hisseler ordan oraya transfer edilerek fiyatlar yükseltilir ya da düşürülür. Bu şekilde hisseler %50, %100 ya da çok daha büyük oranlarda yükseltilerek (ya da amaca göre düşürülerek) ilgi çekilir. Bu şekilde yapılan işlemlerle yapay fiyatlar oluşturmak, İslami açıdan uygun değildir. Ahlaki değildir. Müslüman ya da değil başkalarını yanıltmaya yönelik bu davranışlar, tespit edildiği takdirde SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) tarafından da cezalandırılmaktadır.

Fiktif işlemlerle hisse fiyatlarının aşırı yükseltilmesi ya da düşürülmesi, piyasa değeri hesabını da etkilediği için İslami hisse seçimlerinde yanlış kararlar verilmesine sebep olacaktır. Kısa sürede aşırı yükselmiş hisse senetleri bu açıdan da incelenmelidir.

Katılım Endeksi Yeterli mi? Piyasa Değerinin Belirlenmesindeki Sorunlara Bir BORSACI Bakışı

Katılım endeksi ve benzeri yapıların hesaplamalarında bazı sorunlar olabilir. Bu sebeple yatırımcılar herşeye rağmen şirketin bilançolarını kendileri gözden geçirerek karar vermelidir. Bu kararları alırken piyasada fiyatların nasıl belirlendiği de önemli rol oynar.

Endekse seçilen hisselerde şirketin Piyasa Değeri kullanılır. Burda faiz gelir ve giderlerinin ya da İslama uygun olmayan faaliyetlerden elde edilen gelirlerin ve faizli borçların, Piyasa değerine oranlarına bakılır. Ancak borsada bazı şirketlerin piyasa değerleri manipülatif bir şekilde arttırılabilmekte ya da azaltılabilmektedir. Bu noktada kişi, yukardaki değerlendirme ve yöntemleri dikkate aldıktan sonra kendisi karar vermelidir.

Örneğin bir X hissesi PD/DD (piyasa değerinin defter değerine oranı) rasyosu ile 0.3 seviyelerinde sürünüyorken bu şirketin faizli borçları çok yüksek görünebilir. Ancak PD/DD seviyesinin düşüklüğü, hisse senedinde pozisyon almış bir grubun baskısı sonucunda ortaya çıkmış olabilir. Aynı şekilde düzenli olarak kazancı artan bir şirketin F/K oranı (Fiyatın hisse başına kazanca oranı) çok düşük seviyelerde iken piyasa değeri de düşük kalabilecektir. Örneğin EGEEN (Ege Endüstri) gibi düzenli olarak iyi KAR açıklayan bazı hisselerde zaman zaman birtakım gruplar baskı kurarak çok düşük F/K seviyelerinde hisse senetlerini toplayabilmektedir. İlgili hisse senetleri bir süre takip edildikten sonra bu suni fiyatlamalar da islami hisse belirlemede dikkate alınabilir diye düşünmekteyiz.

Piyasa Değerine Değişik Bir Bakış

Piyasa değeri belirlenirken şirketin sermayesinde görünen hisse senedi adedi ile hisse senedinin borsadaki fiyatı çarpılır. Böylece şirketin değeri ortaya çıkar.

Bu şekilde hesaplanan Piyasa değeri olması gerekenin çok altında ise doğruyu yansıtmadığı için en azından şirketin özkaynakları baz alınabilir. Bunun dışında alternatif olarak indirgenmiş nakit akımları yöntemi gibi değişik metodlarla şirketin olması gereken değeri daha doğru bir şekilde hesaplanabilir.

İslama Uygun Çalışan Şirketin Hisse Senedini Alma Kararı

Borsanın çok riskli bir yer olduğu unutulmamalıdır. Hisse senedinin helal kategoride olması onu ucuz kılmıyor. Bu sebeple yatırım yaparken şirketin karlılığı, borç/özkaynak durumu, PD/DD oranı, F/K değeri ve benzeri rasyolar dikkatlice incelenmelidir. Yapılan yatırımın vadesi ve ilgilendiğimiz sektörlerle ilgili beklentiler ve olası problemler de dikkate alınmalıdır. Örneğin yüksek faiz ortamında otomobil ve gayrimenkul alıp satmak zorlaşmaktadır. Bu sektörlerde çalışan şirketlerin gelirleri de bu durumdan olumsuz etkilenebilmektedir.

Ayrıca şirketin ucuz ya da pahalı olması bilgisi de zaman zaman yetersiz olabilmektedir. Genel olarak ucuz olmasına rağmen iyi bir yükseliş yapmış bir hisse senedi, piyasa tarafından kısa vadede pahalı bulunabilir. Bu durumda alım/satım kararlarında Teknik Analize başvurulabilir. Trend, göstergeler ve hareketli ortalamaların incelenmesiyle yön belirlenebilir. Şayet birileri çok önceden pozisyon açtığı için yeterli kazanca sahipse bir kar realizasyonuna yakalanma ihtimaliniz vardır. Bu noktada giriş yapmışsanız hisse senedi baskı altında kalabilir ve bu da sizi uzun süre bekletebilir.

TEMETTÜ (KAR PAYI) Dağıtan Şirketler Tercih Edilebilir

Şirketlerin değerine ve elde ettikleri gelirlere, hisse miktarımız oranında ortak oluyoruz. Yatırımcısını gerçek bir ortak gibi görerek NET KARını bizle paylaşan şirketlere yatırım yapmak uzun vadede mantıklı olabilmektedir. Faaliyet alanı İslam’a uygun olsa da bazı şirketler bedelli sermaye arttırımları ile yatırımcının birikimlerini eritebilmektedir. İlgili sermaye arttırımlarını hangi sebeplerle yaptıkları ve yatırımcıdan toplanan paraları nasıl değerlendirdikleri dikkatle takip edilmelidir.

Bir başka görüş ise hisse senetlerinin sadece alınıp belli bir süre sonra da kardan pay almadan satılmasının daha güvenli olabileceği şeklindedir. Faaliyetleri ve gelirleri yukardaki koşulları sağlayan şirketin KARı alınmadığı takdirde yatırımcının elde ettiği gelirde, faiz olmayacağı belirtilmiştir.

Borsa İstanbul’dan bazı şirketlerin bilançoları incelenerek İslami olarak yatırım yapılıp yapılamayacağı bu bölümde uygulamalı olarak gösterilecektir.

Etiketler: islami hisse, helal hisse, faiz getirisi olmayan hisse senetleri, faizsiz yatırım